Harry Kalmer In een land zonder vogels
Roman, Manuzio, 2021
In een land zonder vogels is een spannende toekomstroman, dystopische fictie. De bevolking van Zuid-Afrika is tot de slotsom gekomen dat het land op een betere manier geleid kan worden wanneer de overheid geprivatiseerd wordt. Een Koreaanse maatschappij neemt het landsbestuur over. Het nieuwe stelsel staat bekend als een econocratie. Het land wordt voortaan geleid aan de hand van een ‘combinatie van Scandinavisch socialisme, Indiase informatiesystemen en Koreaanse bestuurspraktijken’. In deze brave new world wordt een pensioneerde arts, wiens vrouw ter dood is veroordeeld wegens subversief gedrag, door het verzet gevraagd een patiënt met een schotwond te behandelen. Hij gaat op het verzoek in, maar wat zijn motieven zijn wordt pas op het eind van boek duidelijk.
In een land zonder vogels is een roman die ingaat op de vraag wat het betekent om mens te zijn. Is een verzetsdaad het enige antwoord in een omgeving van onderdrukking? Kiest de arts voor het leven van zijn vrouw of voor het leven van anderen? Is verraad geoorloofd om een geliefde te redden? Harry Kalmer vertelt met de vaart van Deon Meyer en de diepte van Cormac McCarthy. De verrassende wending aan het eind komt als een mokerslag.
De Zuid-Afrikaanse schrijver Harry Kalmer (1956 – 2019) groeide op Johannesburg. Na zijn studie in Pretoria (Afrikaans, drama) ging hij in militaire dienst. In 1979 schreef hij zijn eerste van vele, meestal met succes opgevoerde toneelstukken. In 1982 werd zijn eerste korte verhaal gepubliceerd, onder de titel ‘Man wat deur ’n opblaasmatras vermoor is’ en in hetzelfde jaar begon hij aan de roman X-Ray Visagie en die Vingers van God. Deze onconventionele titels zijn net als de titel van zijn eerste verhalenbundel, Die waarheid en ander stories, een indicatie van wat voor schrijver Kalmer is. Voor mij zit er een nuchtere hilariteit in wat hij schrijft. Dat hij langdurig als tekstschrijver heeft gewerkt, merk je aan zijn zinnen. Communicatie en vaart, momentaan begrip, zijn belangrijk. De invloed van zijn toneelwerk doet zich ook altijd gelden. Helaas wordt zijn werk door buitenlandse uitgevers te ‘Afrikaans’ gevonden, hoogstwaarschijnlijk omdat hij de realiteit van het leven in Zuid-Afrika niet vereenvoudigt of op een ideologisch verteerbare manier weergeeft. Bij Kalmer schuurt het altijd. Des te verheugender is het dat een Nederlandse uitgever onlangs als een blok is gevallen – zijn eigen woorden, zij het in parafrase – voor In ’n land sonder voëls (2019). Ikzelf kende Kalmer alleen van Vlieger en die gevare van close dance, waarin de jeugd van een Afrikaner jongen wordt beschreven. Na lezing van Land sonder voëls heb ik veel van Kalmers andere werk gelezen. En die lekkerste deel van doodwees en ’n Duisend stories oor Johannesburg: ’n stadsroman hebben ook diepe indruk op me gemaakt.
